Wat was jouw persoonlijke motivatie om mee te werken aan Ongelijke Behandeling?

"Ik vond het meteen een interessant onderwerp toen het op mijn pad kwam. Toen mij werd gevraagd om mee te werken, dacht ik ook: hier kan ik zelf waarschijnlijk nog iets van leren. Dat vind ik altijd prettig. Ik ben inmiddels met pensioen, dus het was ook gewoon leuk om nog eens aan iets moois te werken.

Daarnaast gaat het over een problematiek die heel structureel is, maar zelden de nieuwsdrempel haalt. Juist daardoor blijft het vaak onopgemerkt, terwijl het ontzettend belangrijk is."

Welke ervaringen tijdens het maken van de serie hebben je het meest geraakt of verrast?

"Waar ik echt van schrok, was hoe bepalend inkomen en sociaal-economische positie zijn voor de gezondheid. Bijvoorbeeld als het gaat om kindersterfte. Kinderen die opgroeien in sociaal-economisch kwetsbare omstandigheden overlijden ongeveer vier keer zo vaak vóór hun eerste verjaardag als kinderen uit welvarende gezinnen.

Ik dacht eerst: misschien is het anderhalf keer zoveel. Maar vier keer zoveel? Dat is echt aanzienlijk erger dan ik had verwacht. Sommige mensen zeggen dan: 'In andere landen is het nog veel erger.' Maar dat is lang niet altijd waar. En bovendien: het zal je kind maar zijn. Als armoede of de omstandigheden waarin je leeft ervoor zorgen dat je kind zijn of haar eerste verjaardag niet haalt, dan maakt zo'n vergelijking weinig uit.

Daarnaast waren er medische inzichten die me verbaasden. Zo wist ik niet dat vrouwen andere hartklachten kunnen hebben dan mannen. En wat me misschien nog wel meer verbaasde: veel artsen weten dat óók niet. Dat kan grote gevolgen hebben voor een juiste diagnose. Ook schrok ik van het verhaal over de saturatiemeter. Zo'n apparaat werkt minder nauwkeurig bij mensen met een donkere huidskleur, waardoor een verkeerde inschatting kan ontstaan. Dat kan zelfs gevolgen hebben voor de vraag of iemand op de intensive care terechtkomt.

Juist dat vond ik confronterend: Nederland heeft een van de beste zorgsystemen ter wereld, maar tijdens deze serie werd duidelijk dat het systeem niet voor iedereen even goed werkt."

Wat is volgens jou de grootste blinde vlek binnen de gezondheidszorg?

"Voor een deel zit dat in de achtergrond van de mensen die het zorgsysteem vormgeven. Dat zijn allemaal heel kundige mensen, maar ze zijn zich niet altijd bewust van hoe hun eigen achtergrond invloed heeft op de manier waarop het systeem is ingericht.

Een andere grote blinde vlek is tijd. Dat vond ik misschien wel het belangrijkste inzicht uit de serie.

Ik wilde namelijk graag meewerken aan een documentaire die niet alleen maar kommer en kwel liet zien. Er zijn gelukkig ook initiatieven die gezondheidsverschillen proberen te verkleinen. Bijvoorbeeld verloskundigen die bewust werken in wijken waar collega's liever niet naartoe gaan en daar echt maatwerk leveren.

Maar maatwerk betekent dat je tijd neemt. Dat je goed luistert, doorvraagt en mensen echt leert kennen. En juist die tijd kost geld. In de praktijk wordt er vaak gekozen voor efficiëntie en kostenbesparing, terwijl goede zorg soms juist begint met simpelweg langer luisteren."

In de eerste aflevering keer je terug naar Amsterdam-Noord, waar je bent opgegroeid. Hoe voelde het om daar weer rond te lopen?

"Ik kijk tegenwoordig met meer mildheid naar die buurt. Ik begrijp heel goed waarom mensen er zijn blijven wonen. Er wonen aardige mensen en ik heb er ook veel mooie herinneringen.

Maar tegelijkertijd weet ik ook heel zeker dat ik er niet meer zou willen wonen. Daarvoor is mijn jeugd daar te bepalend geweest.

Ik zeg ook in de serie dat ik veel leuke vriendjes had en dat de meeste jongens op school gewoon aardig waren. Maar er waren ook tien of vijftien jongens die mij jarenlang hebben gepest vanwege mijn afkomst. Dat maakte dat ik maar één wens had: daar wegkomen.

Als ik er nu terugkom, doe ik dat dus met een zekere emotionele afstand."

Je hebt zelf vwo gedaan. Merkte je dat je anders werd behandeld dan je klasgenoten?

"Het onderwijs zelf was behoorlijk prestatiegericht. Hoe je werd behandeld hing vooral af van hoe goed je presteerde. Ik was een goede leerling, dus ik had daar weinig last van.

Eén gebeurtenis is me wel altijd bijgebleven.

Een biologieleraar vertelde ooit dat mensen met een negroïde achtergrond een andere lichaamshouding zouden hebben, waarbij de billen verder naar achteren steken. Vervolgens vroeg hij mij om op te staan zodat hij dat aan de klas kon laten zien.

Ik heb dat toen ook gedaan.

Het bijzondere is: ik weet dat nog heel goed. Ik heb nog steeds contact met een aantal oud-klasgenoten, maar zij kunnen zich dat helemaal niet meer herinneren."

Wat hoop je dat kijkers meenemen na het zien van de serie?

"Ik hoop vooral dat mensen beseffen dat gezondheid en gezondheidszorg niet alleen iets zijn wat je overkomt. Je hebt zelf ook een rol.

Durf vragen te stellen. Durf door te vragen als je iets niet begrijpt. En durf te zeggen wanneer iets niet klopt of anders voelt. We zijn geneigd om hun oordeel zonder meer te accepteren. Maar het gaat uiteindelijk wel om jouw lichaam.

Als een tandarts zegt: 'Dit doet geen pijn,' en jij voelt wel degelijk pijn, dan moet je dat zeggen. Laat je niet wijsmaken dat het niet kan of dat je je aanstelt. Jij voelt wat er in jouw lichaam gebeurt.

Dat hoop ik dat mensen meenemen: wees mondig, neem regie over je eigen gezondheid en schaam je niet om vragen te stellen.

Want het systeem is in de basis heel goed. Alleen werkt het nog niet voor iedereen even goed. En juist die groep voor wie het minder goed werkt, zou je zo klein mogelijk willen maken."

Kijk Ongelijke Behandeling elke maandag om 20:30 op NPO 2 of stream de serie op NPO Start.